SAKLAMBAÇ - Sanatçının yalnızlık arayışı ve bulunmama korkusu ikilemi
Newton okulu kapalıyken evde bahçesindeki bir elmanın yere düşüşünü gözlemlemesi, evrensel yerçekimi yasasını geliştirmesine ilham vermişti. Arşimet’in suyun kaldırma kuvvetini banyo yaparken keşfettiği söylenir.
Yaratım çoğu zaman yalnızken, etrafta başka bir dikkat dağıtıcı olmadığında kendi yolunu bulur. Bu sebepten olsa gerek ki müzisyen, yazar, ressam, girişimci, yaratıcı bireyler bir taraftan dışarıda kendine tanıklık ararken, bir taraftan da yalnızlık arayışı içindedir.
Peki ama neden yalnızlık duygusu bu kadar ağır gelir?
Çünkü bu anlamda yaratıcı bireyler, yalnız kaldığı anda sadece kendisi ve üretimi arasında kalmaz. Orada, dünyanın henüz görmediği bir şeyi görmek, hissetmek ve görünür hale getirmek üzere durur. Tüm kolektifin yükünü omuzlarında hisseder.
Sanatçı, toplumun henüz farkındalığına inmediği, henüz görmediği ya da görmeye hazır olmadığı şeyleri fark eder. Bazı şeyler görünür olmadan önce hissedilir.
Kanadalı psikolog ve akademisyen Jordan Peterson'ın sanatçı üzerine yaptığı bir metafor bunu çok güzel anlatıyor;
Bir toplumun büyük bir arazide yaşadığını düşünün. Arazinin etrafında ise uçurum var. Sanatçı o uçurumun kenarında yürüyen kişidir. Bir ayağı bilinende, diğer ayağı bilinmeyende durur. Bilinmeyenin sınırına kadar gider, orada gördüklerini ve hissettiklerini geri getirir. Böylece toplumun bildiği dünyanın sınırları biraz daha genişler.
Ama uçurumun kenarında yürümek risklidir. Dengesini kaybedip kedini uçurumun dibinde bulması işten bile değildir.
Vincent Van Gogh hayatının son yıllarını ciddi psikolojik problemler ile ruh sağlığı hastanesinde geçirdi. Ruhsal olarak ağır bir dönemden geçmesine rağmen bugün başyapıt olarak kabul edilen eserlerinin önemli bir bölümünü o dönemde hastane odasında yalnız üretti. Bazen insanın en karanlık, en zor zamanlarından olağanüstü bir yaratım çıkabilir. Elmas yüksek basınç altında oluşur. Ancak ne pahasına ?
Uçurum kenarıda yürüyen sanatçının başka bir riski de toplumun kendisinden farklı olanı hemen kabul etmeyebileceğidir. Hatta bazen farklı olanı uçurumdan aşağıya itebilir. Değişime direnç insan doğasında vardır.
El Greco, döneminin aksine aşırı derecede uzatılmış insan figürleri, yapay ışıklar ve gerçek dışı renk tonları kullandı. İspanyol Engizisyonu ve kilise otoritesi, onun bu mistik tarzını dini kurallara saygısızlık ve dramatik bir sapkınlık olarak gördü. Döneminde hak ettiği saygıyı göremedi, dışlandı ve ölümünden sonra yüzyıllar boyunca tamamen unutuldu. Ancak 19. yüzyılın sonlarında modern sanatçılar tarafından yeniden keşfedildi ve ekspresyonizmin erken dönem atası ilan edildi. Bir zamanlar fazla farklı bulunan dili, daha sonra modern sanata öncülük etti.
Belki de mesele bazen sanatçının sivri, farklı, yanlış olması değildir. Belki sadece zamanının ötesinde olmasıdır.
Sanatçının ikilemi burada başlar, uçurumdan düşmemek için içgüdülerini yok sayarak ortalarda, ortalamalarda mı dolaşmalı, çok uçlarda gezip ayağının kayması veya uçurumdan aşağıya itilme riskini mi almalı ? Her şekilde kayıp.
Bu nedenle sanatçının yalnızlığı yani uçurumun kenarında yürümesi bilinçli olmalıdır.
Yalnız kalmalı, saklanmalı, sessizleşmeli, hissetmeli
Ama sonra yeniden ortaya çıkmalıdır.
İnsanların arasına, hayatın içine, gündelik olana
Çünkü belki de sanatçının asıl ustalığı, yalnız kalabilmek kadar yalnızlıktan geri dönebilmektir. Saklambaç oyunu gibi, sonsuza kadar saklanmazsın. Kimse seni bulamasa bile bilerek yakalanırsın. İşte o anda, saklanırken bulduğun şeyi dünyaya getirirsin ; bir resim, müzik, yazı, fikir, icat, his, belki henüz kimsenin adını koymadığı bir şey.
Uçurumun kenarında bir cambazın ustalığıyla yürümeyi başarmak sanatçının esenliği ve üretimin sürdürülebilirliği için hayati önem taşır. Bunu başarmak için her zaman onu bulabilecek olan birkaç güvendiği oyun arkadaşını oyuna dahil etmelidir. Bu kişilerin onun eserlerini, fikirlerini övmesi veya beğenmesi için değil, ip üstünde dengesini kaybettiğinde tutmaları, saklandığı yerden çıkamadığında bulmaları için. Yargısızca, sadece orada onun için var olarak. Sizi sobeleyecek o birkaç yaratıcı kişi, güvenlik ağı, oyun arkadaşı…
Ahsen Küçükçalık
Bu tür paylaşımlarımın sürmesi için abone olun.
Sanatçı Danışmanlığı, Mentörlüğü için bana ulaşın.
Resim Atölyelerime katılın
Yolculuğunuzda yanınızda olayım.
Yorumlar